Ana Sayfa

     Gerekçe

     Ülkenin, bir yandan devleti topluma ve bireye karşı koruma esasına dayalı bir otoriter zihniyet, diğer yandan da toplumu tek biçimli ve değerli bir “birlik-bütünlük” olarak gören dinsel ya da etnik özcülüğün tahakkümcü zihniyeti arasına sıkıştığı zamanlarda demokratik ve özgürlükçü bir anayasa talebi tam da bu sıkıştırılmışlığı aşmanın politik zemini olarak sunulabilir. Çünkü, demokratik bir toplumsallık önündeki bu iki temel engeli ortadan kaldırmanın yolu, söz konusu zihniyetlerle mücadeleyi mümkün kılacak şekilde hak ve özgürlükler alanını genişletmekten geçer.

     Demokratik toplumsallığı tesis etme yönündeki bir politikanın temel mücadele alanlarından biri olarak sunulabilecek olan bu yeni, demokratik ve özgürlükçü bir anayasa talebi, öyleyse, hem bir daha asla darbelere izin vermeyecek şekilde bir geçmişle hesaplaşma ve geleceği kurma iradesinin hem de her türlü özcülüğü toplumsal ilişkilerden bertaraf etme mücadelesinin zemini olmalıdır.

     Bu toplumsal gereksinime yanıt arayan ve anayasa yapma ediminin esasını yurttaşlar arası müzakere süreçlerinin oluşturduğunu, dolayısıyla da bir anayasanın niteliğini belirleyen şeyin aslında onun yapılma biçimi olduğunu düşünen farklı meslek ve görüşlerden kadınlar ve erkekler, İzmir Yurttaş Meclisi adı altında bir araya gelerek anayasa yapma sürecine müdahil olmaya karar vermiştir.

     Çünkü, bir anayasa yurttaşlar arasındaki müşterek bağının ifadesiyse, bu bağ bizzat yurttaşlar arası ilişkiyle kurulmalıdır. Bu ilişki ise herkesin eşit yetki ve kanaat gücüyle katılabildiği bir yurttaşlar arası müzakere ortamında oluşur. Yurttaşlar arası bağın ne olacağını yurttaşlara “dışarıdan” dayatan bir sistemde demokratik bir toplumsallıktan söz edilemez. Bu nedenle ister “çoğunluğun değer, ilgi, talep, çıkarları”nı, isterse “devletin yüksek amaç, değer ve çıkarları”nı gerekçe göstererek, yurttaşlar arası müzakereyi dışarıdan ve önceden belirlemeye yönelik her türlü çaba, demokratik bir ortak yaşam kurma iradesinin önünde engel teşkil edecek, kamusal müzakere alanını ortadan kaldıracak ve yurttaşı uyruk durumuna düşürecektir.

     Bu anlayıştan yola çıkan İzmir Yurttaş Meclisi için eşitlikçi, özgürlükçü ve demokratik yeni bir anayasa en azından:

     - Militarist devlet ve toplum düzeni ya da günümüzde bunun yerine ikame edilen güvenlik rejimi anlayışı zihniyetinden arınmış olmalı;

     -Yurttaşlığı, herkesin etnik kökeni, dinsel inançları, mezhebi, cinsiyeti, cinsel yönelimi, siyasal görüşleri nedeniyle yada başkaca bir nedenden dolayı ayrımcılığa uğramaksızın, eşit hak ve sorumluluklar ile donatılacağı biçimde yeniden tanımlamalı;

     -Eşitlik ilkesini yalnızca “hukuk önünde eşitlik” statüsü olmaktan kurtarıp, sosyal adalet ve dolayısıyla eşitliğin sağlanması için çalışanların ekonomik ve sosyal haklarını güçlendirip güvence altına almalı, bu yolla toplumda bir ortak adalet ülküsünün paylaşılmasını sağlamalı;

     -Yurttaşı bir düzen mantığı içinde “uyruk” durumuna düşürmemeli; hak ve özgürlükleri sınırlandırmamalı ve özgürlük ilkesini, yurttaş özgürlüğünün kayıtsız şartsız tesisi olarak yapılandırmalı;

     -Adalet ilkesinin, her türlü ayrımcılık ve baskıyı önleyecek, yurttaş hak ve özgürlüklerini güvence altına alacak bir biçimde anayasanın temel ilkesi olarak cisimleşmesi için gereken yargı bağımsızlığını kayıtsız şartsız sağlamalıdır.

     Yurttaşlar arası müşterek bağıntıyı kurmanın yolu olan kamusal müzakere ancak her bir yurttaşın bireysel hak ve özgürlüklere eşit biçimde sahip olmasıyla mümkündür. Temel hak ve özgürlükler, bireyin her türlü bağıntıdan önce sahip olduğu nitelikler olduğu için, gerçekte sadece dokunulamaz ve devredilemez değil aynı zamanda varlığı tartışılamaz ve inkar edilemez özgürlüklerdir. Bu özgürlüklere sahip olmadığı durumda bireyin toplumsal bir bağlanmanın tarafı, aktörü olamayacağı açıktır. Bu durumda demokratik bir anayasa, temel hak ve özgürlükleri tesis eden bir anayasa değil, onları toplumsal var oluşun ön koşulları olarak sunan bir anayasadır.

     Anayasa, bu temel hak ve özgürlüklerle donatılmış bireyler arası ortak bağıntıyı ifade eden bir metin olarak, esasında toplumun ortak adalet duygu ve bilincinin de taşıyıcısı olmalıdır. Bu bakımdan adalet ilkesi anayasanın “ruh”udur. Adalet ilkesi gereği anayasa yurttaşlar arası eşitliği bozacak hiçbir kural taşıyamaz. O halde demokratik bir anayasanın esas niteliklerinden biri, eşitliği bozacak ve bu eşitliğin gerçekleştirilebilme gücü olarak özgürlüğü engelleyecek sınırlama ve tanımlar içermemesidir. Anayasanın “herkes”i bağlayan niteliği, onun herkesin ortaklaşabilir talep ve değerlerini içermesinden gelir. Toplumun bir kısmı, hatta tek bir birey tarafından dahi kabul edilemeyecek tanım ve sınırlamalar, anayasayı despotik ve tahakküm edici bir yapı kılar.

     İzmir Yurttaş Meclisi’nin temel amacı bir anayasa biçimlendirmek değil, anayasanın içermesi gereken hak ve özgürlükleri ifade etmektir. Dolayısıyla aşağıdaki metin, bir anayasa taslağı olmaktan çok anayasanın özgürlükçü ve demokratik bir niteliğe sahip olması için taşıması gereken asgari unsurları göstermeye çalışan bir metindir.  

     Başlangıç

 

1. Dünyanın, doğal ve kültürel mirasın, insanlığın ortak referansı olduğu bilinciyle; İnsanı ve insan onurunu temel alan, eşitlikçi ve özgürlükçü, demokratik bu anayasanın kurucu iradesi ve güvencesi yurttaştır.

 

2. Hangi dilsel, etnik, dinsel, mezhepsel, cinsel yönelim ve cinsiyetten olursa olsun, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan ve ortak yaşama iradesine sahip olan herkesi yurttaş sayan, ayrımcılığı reddeden, çoğulculuğu ve çok kültürlülüğü, sosyal adaleti toplumsal barışın ve siyasal yaşamın esası olarak gören, devleti bu amaç ve ilkeler doğrultusunda kuran ve yükümlendiren bu Anayasa’yı, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları özgür iradesi ile yapar ve kabul eder.

     

     A. Kişi Hak ve Özgürlükleri

 

     Madde 1. İnsan Onuru, Temel Hak ve Özgürlüklerin Niteliği

1. İnsan onuru dokunulmazdır.
2. Herkes insan onuruna sahip olmaktan kaynaklanan dokunulmaz, vazgeçilemez ve devredilemez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
3. Devletin varlık nedeni ve görevi, insan onurunu korumak, temel hak ve özgürlükleri geliştirmek, güçlendirmek ve kullanılmasının önündeki tüm engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaktır.

 

     Madde 2. Eşitlik

1. Herkes, cinsiyet, cinsel yönelim, ırk, renk, dil, din, mezhep, siyasal, diğer kanaatler, etnik köken, servet, doğum, engellilik ve benzeri nedenlerle ayrımcılığa tabi tutulmaksızın yasa önünde eşittir.
2. Kadın ve erkek eşit haklara sahiptir. Devlet yaşamın tüm alanlarında fırsat ve uygulama eşitliğini fiili olarak sağlamak için, ekonomik, sosyal, hukuksal ve kurumsal gerekli düzenlemeleri yapar.
3. Eşitlik ilkesinin gerçekleşmesini engelleyen durumlarda devlet, bu engelleri kaldırmak üzere geçici özel önlemler almakla yükümlüdür.

 

     Madde 3. Yaşam Hakkı

1. Herkes yaşama hakkına sahiptir.
2. Hiç kimse yaşam hakkından keyfi olarak yoksun bırakılamaz  ve ölüm ile cezalandırılamaz.

 

     Madde 4. İşkence ve Kötü Muamele Yasağı

1. Hiç kimse işkenceye veya zalimane, insanlık dışı ve onur kırıcı muamele veya cezaya maruz bırakılmaz.
2. Hiç kimsenin kendi rızası olmadan vücut bütünlüğüne dokunulamaz, bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz.

 

     Madde 5. Ayrımcılığa Uğramama Hakkı

1. Herkes, ekonomik, sosyal, kültürel ve kamusal yaşamın herhangi bir alanında  cinsiyet, cinsel yönelim, ırk, renk, dil, din, mezhep, siyasal ve diğer kanaatler, etnik köken, servet, doğum, engellilik ve benzeri nedenlere dayalı olarak geliştirilen ve bu Anayasa’da belirtilen temel hak ve özgürlüklerden yararlanmayı engelleyen, zayıflatan yada ortadan kaldıran herhangi bir ayrımcılığa karşı korunma hakkına sahiptir.
2. Devlet, yukarıda sıralanan nedenlere dayalı olarak geliştirilen nefret ve ayrımcılığı meşru gösteren, teşvik eden her türlü söz, eylem ve örgütlenmeyi yasaklayan gerekli düzenlemeleri yapar.

 

     Madde 6. Zorla Çalıştırma Yasağı

1. Hiç kimse zorla ve insan onuruna aykırı olarak çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.

 

     Madde 7. Düşünce ve İfade Özgürlüğü

1. Herkes düşünce inanç ve kanaatlerini, söz, yazı, resim, sembol vb. elverişli tüm iletişim araçlarını kullanarak tek başına ya da toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.
2. Bu özgürlük haber alıp vermeyi, tüm bilgi kaynaklarına ulaşma hakkını da kapsar.
3. Savaş propagandası, şiddet çağrısı, nefret söylemi ile ırkçılık içeren düşünceler bu özgürlük kapsamına girmez.

 

     Madde 8. Din, İnanç ve Vicdan Özgürlüğü

1. Herkes bir dine ve inanca inanıp inanmama özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, tek başına veya topluca, alenen veya özel olarak ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama ve bunları değiştirebilme özgürlüğünü de içerir.
2. Hiç kimse vicdani kanaatlerine aykırı olarak silahlı vatan hizmetine zorlanamaz.

 

     Madde 9. Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü

1. Herkes yerleşme ve seyahat özgürlüğüne sahiptir.

 

     Madde 10. Özel Yaşama ve Konuta Dokunulmazlık, Haberleşmenin Gizliliği

1. Hiç kimsenin özel yaşamına, aile yaşamına, konutuna ve haberleşmesinin gizliliğine müdahale edilemez.
2. Herkes görünürlük tercihlerini özgürce yapar.

 

     Madde 11. Kişisel Bilgilerin Korunması Hakkı

1. Herkes, kendisiyle ilgili kişisel bilgi ve verilerin korunması hakkına sahiptir.
2. Bu hak, herkesin kendisi hakkında toplanmış olan veya kayıtlarda yer alan bilgilere erişme, bunlarda düzeltme yaptırma ve bu bilgilerin amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de içerir.
3. Bu bilgiler, ancak kişinin açık rızasına dayalı olarak kullanılabilir.

 

     Madde 12. Adil Yargılanma Hakkı

1. Herkes, hakları belirlenirken ya da kendisine bir yükümlülük veya suç yüklendiğinde bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından, kendisine yöneltilen iddianın niteliği ve sebebi hakkında anladığı bir dilde bilgilenmiş olarak, bizzat veya tayin edeceği bir müdafiin yardımından yararlanarak kendini savunabileceği biçimde, ayrımcılığa uğramadan, makul bir süre içersinde, alenen ve adil yargılanma hakkına sahiptir.

       

      Madde 13. Bilim ve Sanat Özgürlüğü

1. Herkes bilim ve sanatı hiçbir içerik sınırlamasına uğramaksızın özgürce öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma yapma hakkına sahiptir.
2. Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve manevi çıkarlarının korunması hakkı vardır.

     

     Madde 14. Basın Özgürlüğü

1. Basın özgürdür ve sansür edilemez.
2. Bu özgürlük, basın çalışanlarının basın kuruluşları karşısında korunmasını da güvence altına alır.

 

     Madde 15. Örgütlenme Özgürlüğü

1. Herkes önceden izin almaksızın, kendi menfaatlerini korumak amacıyla başkalarıyla bir araya gelerek örgütlenme özgürlüğüne sahiptir.
2. Bu madde silahlı kuvvetler ve polis teşkilatı mensupları dahil olmak üzere tüm kamu çalışanları için de geçerlidir.

 

     Madde 16. Yurttaş Girişimleri

1. Toplumsal sorunların çözümüne katkıda bulunmak amacıyla oluşturulan barışçıl yurttaş girişimlerinin toplu özgürlüklere tanınan anayasal hakları kullanmaları ve güvencelerinden yararlanır.

 

     Madde 17. Toplantı, Gösteri ve Yürüyüş Düzenleme Özgürlüğü

1. Herkes önceden izin almaksızın barışçıl toplantı, gösteri ve yürüyüş düzenleme özgürlüğüne sahiptir.

 

     Madde 18. Grev ve Toplu Sözleşme Hakkı

1. Çalışanlar, ekonomik, sosyal ve siyasal haklarını geliştirmek ve güçlendirmek amacıyla toplu sözleşme ve grev yapma hakkına sahiptir.
2. Bu hak tüm kamu çalışanları için de geçerlidir.
3. Lokavt suçtur.

 

     Madde 19. Mülkiyet ve Miras Hakkı

1. Herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Belirli bir azınlık grubuna mensubiyet mağduriyet ya da ayrıcalık nedeni yapılamaz.
2. Mülkiyet hakkı toplum zararına kullanılamaz.

     B. Sosyal ve Ekonomik Haklar

 

     Madde 20. Eğitim ve Öğretim Hakkı

1. Temel eğitim zorunlu ve ücretsizdir.
2. Devlet eğitim ve öğretimin her aşamasında fırsat eşitliği ilkesine ve sosyal adalete uygun düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür.
3. Her yurttaş kendi anadilinde eğitim alma hakkına sahiptir.

 

     Madde 21. Çocuk Hakları

1. Bu anayasada ifade edilen temel hak ve özgürlükler çocukların da hak ve özgürlükleridir.
2. Devlet, çocuğun bedensel, zihinsel ve sosyal gelişiminin tam ve uyumlu olarak sağlanması için her türlü özel güvence ve koruma önlemlerini almakla yükümlüdür. Bu güvence ve koruma önlemleri doğum öncesini de kapsar.
3. Kamu veya özel kurum ve kuruluşlarca çocuklarla ilgili olarak yapılan tüm eylem ve işlemlerde çocuğun azamî iyiliği gözetilir.

 

     Madde 22. Aile Hakkı

1. Aile, eşler arasında eşitliğe dayanır ve her türlü hukukî, ekonomik ve sosyal korunmadan yararlanır.

 

     Madde 23. Sağlık Hakkı

1. Herkes yaşamını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürme hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın tam olarak gerçekleşmesi için devlet;

1. Herkesin sürekli, nitelikli, eşit ve bedelsiz olarak temel sağlık hizmetlerine ulaşabilmesini,
2. Ölü doğum oranı ve çocuk ölümlerinin azaltılmasını,
3. Çevre sağlının her bakımdan iyileştirilmesini,
4. Salgınları, yöresel veya mesleki hastalıkların önlenmesini ve bakımını,
5. Tüm yurttaşları kapsayacak zorunlu genel sağlık sigortasını sağlamakla yükümlüdür.

 

     Madde 24. Çalışma ve Dinlenme Hakkı

1. Herkesin, özgürce seçtiği yada benimsediği bir işte çalışma hakkı vardır.
2. Bu hakkın tam olarak gerçekleşmesi için devlet;

1. Tüm çalışanların, kendilerine ve ailelerine insan onuruna yaraşır bir yaşam düzeyi sağlayabilmesine imkan veren, özellikle eşdeğer işlerde kadınların erkeklerden daha az olmamak üzere, eşit işe eşit ücret ilkesi ile ücretlendirildiği adil bir ücret düzenini,
2. Küçüklerin, hamile ve yeni doğum yapmış kadınların, zihinsel ve bedensel engelleri olanların çalışma koşulları bakımından özel olarak korunmasını,
3. Kıdem ve yeterlilik dışında hiç bir koşula bağlı olmaksızın herkesin işinde eşit ilerleme fırsatı bulmasını,
4. Tüm çalışanlara işlerine son verilmeden önce uygun bir bildirimin yapılmasını,
5. İş güvenliği ve sağlığının geliştirilmesini sağlamak üzere gerekli düzenlemeleri yapar.

3. Devlet, işsizlik veya zihinsel ve bedensel engelleri nedeniyle bu haktan yararlanamayan yurttaşların asgari yaşam standardına kavuşmasını güvence altına almakla  yükümlüdür.
4. Çalışan herkesin bedensel, ruhsal ve entelektüel bakımdan kendini yeniden üretebilmesi için dinlenme, boş zamana sahip olma, ücretli olarak dönemsel ve resmi tatillerden yararlanma hakkı vardır.

 

     Madde 25. Sosyal Güvenlik Hakkı

1. Sosyal güvenlikten yararlanma koşulsuz bir yurttaşlık hakkıdır.
2. Sosyal Güvenlikten yararlanma hakkı sınırlandırılamaz.
3. Devlet, sosyal güvenlik sitemini uluslararası sözleşme ve belgelerdeki standartlara uygun hale getirmek ve daha da geliştirmek için gerekli önlemleri alır ve düzenlemeleri yapar.

 

     Madde 26. Çevre Hakkı

1. Herkes bedensel, ruhsal ve entelektüel varlığını özgürce geliştirebileceği bir çevre içinde yaşama hakkına sahiptir.
2. Devlet, doğal ve kültürel varlıkları  korumak, insanlar ile birlikte tüm canlıların yaşam sürekliliğinin sağlamak üzere gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.
3. Kıyılar, göller, akarsular, sulak alanlar ve ormanlar kamu yararı ve tasarrufu altındadır, özel mülkiyete konu olamaz.

 

     Madde 27. Barınma Hakkı

1. Hiç kimse, insan onuruna yaraşır biçimde yaşam sürdürebileceği gerekli bir barınaktan yoksun bırakılamaz.
2. Devlet,  herkesin, doğal ve  kültürel çevre ile kentsel koşullara uyumlu, sağlıklı ve güvenli konutlarda yaşayabilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

     C. Siyasi Haklar

 

     Madde 27. Yurttaşlık Hakkı

1. Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı bir ananın veya babanın çocuğu olmak, ya da Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde doğmuş olmak, herkese Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı olma hakkını kazandırır.
2. Hiçbir yurttaş, talep etmediği sürece yurttaşlıktan çıkarılamaz.

 

     Madde 28. Dil Özgürlüğü

1. Yurttaşlar, özel, ticari, dini, siyasi yada herhangi bir sosyal faaliyet sırasında anadillerini özgürce kullanma hakkına sahiptirler. 

 

     Madde 29. Seçme, Seçilme ve Siyasî Faaliyette Bulunma Hakkı

1. Seçme yaşı 16, seçilme yaşı 18 dir.

 

     Madde 30. Siyasî Parti Kurma Özgürlüğü

1. Yurttaşlar önceden izin almaksızın siyasi parti kurma ve üye olma hakkına sahiptir.
2. Siyasi partilerin iç işleyişinde parti içi demokratik kurallar esastır.
3. Bu Anayasa’da ifade edilen temel hak ve özgürlüklere aykırı parti kurulamaz.

 

     Madde 31. Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı

1. Herkesin, yapılacak hizmetin niteliğinin gerektirdiği bilgi, donanım ve yeterlilik haricinde cinsiyet, cinsel yönelim, ırk, etnik köken, renk, dil, din, mezhep, yaş, siyasal, diğer kanaatler ve benzeri bir gerekçeyle ayrıma tabi tutulmaksızın her türlü kamu hizmetinde görev, yetki ve sorumluluk alabilme hakkı vardır.

     

     Madde 32. Direnme Hakkı

1. Bu Anayasa’da yer alan maddelerden hiçbiri resmi yada sivil herhangi bir kişi, kuruluş yada topluluğa, burada ifade edilen hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir girişim veya eylemde bulunma hakkını verecek biçimde yorumlanamaz.
2. Bu Anayasa’da yer alan hak ve özgürlüklerden bir kısmını yada tamamını ortadan kaldırmaya yönelik her türlü girişim ve eyleme karşı yurttaşların direnme hakkı vardır.

Ana Sayfa